Onderzoeken, vastleggen & systemen

Infectieziektenbestrijding is binnen de publieke gezondheid een taak van de gemeenten en het Rijk. De uitvoering van infectieziektenbestrijding ligt bij de GGD'en en wordt uitgevoerd in opdracht van de gemeente. Als de pandemie uitbreekt en corona ook een meldingsplichtige ziekte wordt, gaan de GGD én aan de slag om middels bron-en contactonderzoek (BCO) in kaart te brengen waar een besmet persoon is geweest en met wie hij of zij in contact is geweest. Op deze manier kan zo snel mogelijk in kaart worden gebracht waar de uitbraak begon en kunnen maatregelen genomen worden om de verspreiding tegen te gaan. We kennen al sinds 1865 meldingsplicht voor infectieziekten. Deze is vastgelegd in de huidige Wet Publieke Gezondheid.

Raïssa is arts infectieziektebestrijding en vertelt in het filmpje over haar ervaring en uitdagingen als medisch specialist tijdens de pandemie.

Als de pandemie uitbreekt wordt dan ook direct ingezet op de bestrijding van het coronavirus door bron- en contactonderzoek te doen, in de hoop de pandemie in een vroeg stadium in de kiem te smoren. Het gaat zo snel en de aantallen zijn zo groot, dat het niet lukt om corona in de kiem te smoren.

In februari 2020, aan het begin van de coronapandemie, werken er twaalf verpleegkundigen op de BCO-afdeling. Rian is een van de verpleegkundigen die er vanaf het begin bij is geweest. Ze werkt hooguit een halfjaar als verpleegkundige infectieziektebestrijding als de pandemie uitbreekt. Ze is dan ook nog maar net ingewerkt als zij haar reguliere werkzaamheden moet laten liggen en zich volledig gaat richten op de coronacrisis. In dit interview vertelt zij over haar ervaringen. Verpleegkundige Gera wordt geïnterviewd door een artikel in Trouw.

Al snel wordt duidelijk dat het team moet uitbreiden om het bron- en contactonderzoek uit te kunnen voeren. Het team breidt steeds verder uit en eind 2020 werken er 280 medewerkers met verschillende professionele achtergronden.

David heeft op de BCO-afdeling gewerkt en vertelt in het filmpje over zijn ervaringen.

Bij de start van de crisis wordt een BCO uitgevoerd aan de hand van vijf verschillende fases. Elke ochtend worden de medewerkers gebriefd over de fase die zij die dag zullen uitvoeren op een index (een index= een positief geteste persoon). Een BCO in fase 1 neemt de meeste tijd in beslag omdat er een uitvoerig onderzoek wordt gedaan naar alle contacten van de index. Een BCO in fase 1 kan een hele dag duren als iemand veel contacten heeft en op veel plekken is geweest. Een BCO in fase 5 daarentegen duurt slechts 15 minuten omdat alleen de uitslagen worden doorgebeld. Er is dan simpelweg geen tijd door de grote aantallen positieven om een uitvraag te doen. Dagelijks wordt tijdens de pandemie gekeken hoe groot de aantallen positieven zijn en wat haalbaar is in het bron- en contactonderzoek. De GGD 'en moeten zich erbij neerleggen dat de aantallen te groot zijn om effectief onderzoek te kunnen doen en de verspreiding hiermee niet kunnen stoppen. Wel worden er clusterteams opgezet om met name scholen, zorginstellingen en bedrijven te ondersteunen bij uitbraken.

Begin 2022 wordt overgestapt naar twee naast elkaar bestaande fases, namelijk fase steekproef en fase Gesprek Op Maat (GOM). Iedere dag wordt een vooraf vastgesteld aantal dossiers willekeurig aangewezen als fase steekproef. Deze dossiers worden uitgebreider behandeld en daarbij wordt ook meer informatie ingewonnen bij de positief geteste personen (index). De informatie van de steekproeven wordt vervolgens verzonden naar het RIVM zodat zij het coronavirus in Nederland kunnen monitoren. Het geheel doorlopen van een steekproef, inclusief administratie, duurt ongeveer 1 á 1,5 uur. De overige dossiers worden uitgevoerd als GOM. Het GOM is een vraag gestuurd gesprek. De isolatieduur wordt besproken met de index en de focus ligt op het beantwoorden van vragen. Een GOM duurt gemiddeld tussen de 10 en 20 minuten. Inmiddels zijn ook de steekproeven volledig losgelaten en het RIVM verzamelt enkel nog informatie over kwetsbare personen middels de GOM-gesprekken.

In de onderstaande infographic vind je een schematische weergave van de BCO-afdeling en hun werkzaamheden toen vergeleken met nu.

In de media

• GGDGHOR.nl - GGD’en klaar voor uitgebreid testen en bron- en contactonderzoek

Als corona uitbreekt werkt het team infectieziektenbestrijding al met een systeem HP ZONE om de meldingsplichtige infectieziekten in vast te leggen. Dit systeem is al redelijk verouderd en op de grote aantallen die tijdens corona in het systeem gezet moeten worden is het ook niet berekend. Al snel wordt het noodzakelijk om met een nieuw systeem te gaan werken. Hiernaast zijn er ook andere onderdelen van de GGD die op dat moment nog niet geautomatiseerd zijn. Daarom wordt hier op ingezet en worden er professionals aangetrokken die zich hiermee bezig gaan houden. Jacob en John komen elk met hun expertise de GGD versterken. Lees hier het interview met John en bekijk het onderstaande filmpje voor de ervaring van Jacob.

Een van de verantwoordelijkheden van de GGD is het monitoren van de volksgezondheid. Elke vier jaar wordt hier een kennisprogramma over gemaakt. In het kennisprogramma wordt vastgesteld wat voor onderzoeken de GGD zal gaan uitvoeren om de volksgezondheid te bevorderen. Toen het plan voor de komende vier jaar in 2019 werd vastgesteld, brak covid-19 uit. Het kennisprogramma moest worden herzien door de heersende pandemie. Er is op dat moment besloten om een onderzoek naar long COVID uit te voeren.

Arne is onderzoeker en programmamanager en vertelt in het filmpje over de uitdagingen die hem toen te wachten stonden.

In juni 2023 vervalt de A-status van het COVID-19 virus. Met de afschaling van de A-status vervalt ook de meldingsplicht van positieve COVID-testen. Dit betekent dat artsen en hoofden van laboratoria positieve testen niet langer hoeven te melden bij de GGD. Daarmee komt ook een einde aan het uitvoeren van bron- en contactonderzoek voor corona.

De monitoring van het virus gaat wel door, waarbij de rioolwatersurveillance en Infectieradar belangrijke instrumenten zijn voor het volgen van de circulatie van het virus. Ook zullen gegevens over de ontwikkeling van het virus geactualiseerd worden op het Coronadashboard.